CONFLICT EN COMPROMIS

Inleidend woord van

Herman Van Rompuy

Voorzitter van de Kamer van Volksvertegenwoordigers

Colloquium

Conflictbeheersing in het Belgisch Staatsrecht

                                                                                                                 Brussel, 15 januari 2008.

Een van mijn grote leermeesters in de politiek zei me dat je in dit bedrijf regelmatig moet kiezen tussen uw beginselen en uw belangen.

In de buitenlandse politiek is dit een nog bekender keuze. Maar wat is een belang ? Het kan gaan om een materieel of een niet-materieel belang. In dat laatste geval is het verschil tussen belang en beginsel klein. Soms worden beginselen ingeroepen om belangen te verbergen. Zou het Noorden zoveel over verantwoordelijkheid spreken als ze zelf transfers zou ontvangen en zou het Zuiden het over solidariteit hebben als ze zelf zou geven ?

Het gaat om het belang van een entiteit of in het algemeen van een particulier belang. Zelden wordt geprotesteerd als het algemeen belang in gevaar is !

De organisatie van de samen-leving omvat een vreedzame regeling van conflicten die uit tegengestelde belangen voortkomen. Politici zijn dragers van die belangen terwijl ze ook de roeping moeten hebben dat niet-definieerbare algemeen belang te dienen, soms zelfs tegen deelbelangen en zelfs hun persoonlijk belang (electoraal) in !

Conflicten worden best vermeden door zoveel mogelijk met eenieders belang rekening te houden. Het fameuze evenwicht waar elk compromis naar op zoek is. Een juridische procedure om conflicten te beslechten is de ultima ratio. Dikwijls leiden die procedures zelfs niet tot een oplossing, hoogstens tot een afkoelingsperiode.

Conflicten zijn onvermijdelijk maar er moet een voldoende klimaat geschapen worden om hun aantal te minimaliseren en procedures om entiteiten of groepen te dwingen tot een politieke overeenstemming te komen of procedures om ze te beslechten.

Een opeenhoping van belangenconflicten wijst op een fundamenteel probleem van samen-leven of een verschillende visie. Er moet dan gezocht worden naar een diepgaande reflectie op de wijze waarop groepen of entiteiten met mekaar omgaan en leven. Het uitstellen van deze operatie roept een soort sneeuwbaleffect op dat we in de openbare financiën goed kennen. Het compromis schakelt potentiële conflicten uit omdat het terrein voor mogelijke conflicten beter wordt afgebakend en omdat de noodzaak om zich te laten gelden als groep wordt weggenomen of verminderd. Het compromis maakt evenwel alleen een kans als de politieke wil hiertoe aanwezig is en wanneer er nog voldoende vertrouwen is. Zonder dat minimaal vertrouwen heeft het conflict vrijspel. De ‘deelnemers’ aan dit conflict vrezen immers dat zij niet gerespecteerd worden in hun identiteit of dat hun overleven op het spel staat.

Compromissen kunnen nooit zuiver en transparant zijn. Dat zijn ze noch in eigen land noch in Europa, precies omdat tegenstellingen te groot zijn. Een compromis houdt in zich dus reeds de kern in van een nieuw debat. Een snelle opeenvolging van ‘fundamentele debatten’ is echter evenmin houdbaar. Hervormingen moeten de tijd krijgen te rijpen.

De huidige periode van instabiliteit vindt zijn oorsprong in een fundamenteel conflict. Elke vergelijking met het verleden loopt mank maar de ervaring leert dat zelfs sterke conflicten in de Belgische context oplosbaar zijn. Zij vragen echter tijd zoals de periode 1968-1970 en 1977-1980. Zij hebben ook een budgettaire en economische kost. De oplossing wordt bemoeilijkt indien een conflict tussen gemeenschappen samengaat met conflicten binnen elke gemeenschap, gebeurlijk tussen personen. Soms zijn deze laatste tegenstellingen even groot als die waarover het feitelijk gaat !

In naam van de verdediging van de belangen van zijn gemeenschap vecht men dan om andere particuliere belangen. De ‘rationaliteit’ bestaat er dan in zich hiervan zoveel mogelijk los te maken. Soms stelt men zich de vraag of het gaat om een politieke crisis of de crisis van de politiek.

Ik heb hier niet gesproken als een jurist maar als een ‘practizijn’ van het Belgisch model, dat in wezen een pacificatiemodel is.